Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 z zawieszoną wiechą. WXCA tworzy nową przestrzeń publiczną w historycznym centrum Poznania
Budowa Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 w Poznaniu osiągnęła ważny kamień milowy. 26 czerwca 2026 roku na powstającym obiekcie zawieszono wiechę, symbolicznie kończąc etap realizacji konstrukcji i rozpoczynając kolejną fazę inwestycji. Cztery budynki muzealne osiągnęły już docelową wysokość, dzięki czemu po raz pierwszy można w pełni odczytać kompozycję architektoniczną całego założenia oraz jego relację z historycznym krajobrazem Wzgórza Świętego Wojciecha.
Na budowie rozpoczęto już montaż kamiennych okładzin elewacyjnych, a w najbliższych miesiącach planowane jest zamknięcie obiektów fasadami szklanymi. Pozwoli to na prowadzenie intensywnych prac wykończeniowych we wnętrzach. Otwarcie muzeum planowane jest na 110. rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego 1918–1919.
Muzeum otwarte na miasto
Autorem projektu jest pracownia WXCA, której koncepcja została wyłoniona w konkursie architektoniczno-urbanistycznym w 2019 roku. Punktem wyjścia dla projektu było przekonanie, że współczesne muzeum powinno pełnić znacznie szerszą funkcję niż jedynie prezentowanie zbiorów. Architektura ma tworzyć miejsce spotkań, dialogu i budowania wspólnoty.
Dlatego sercem całego założenia stał się ogólnodostępny plac miejski otoczony czterema budynkami muzealnymi. Zaprojektowano go jako przestrzeń codziennego życia miasta, przeznaczoną zarówno dla odwiedzających muzeum, jak i mieszkańców Poznania. Plac ma służyć organizacji wydarzeń kulturalnych, spotkań i aktywności społecznych, zacierając granicę pomiędzy instytucją kultury a przestrzenią publiczną.
Proponując taki układ przestrzenny, przypominamy o początkach naszego państwa, o grodach i osadach, w których tworzyły się pierwsze społeczności – opisuje architekt Adam Mierzwa, współautor projektu.
Kompozycja czterech pawilonów odwołuje się do archetypu pierwszych osad, stając się jednocześnie symbolicznym nawiązaniem do współdziałania, które doprowadziło do zwycięstwa Powstania Wielkopolskiego.
Współczesna architektura w dialogu z historią
Jednym z najważniejszych założeń projektu było harmonijne wpisanie nowej instytucji w wyjątkowo cenny krajobraz historyczny. Zamiast jednej monumentalnej bryły architekci zaproponowali zespół czterech niezależnych budynków połączonych częścią podziemną.
Takie rozwiązanie pozwoliło zachować skalę otaczającej zabudowy, wyeksponować osie widokowe prowadzące w kierunku Wzgórza Świętego Wojciecha oraz podkreślić rolę ponad 800-letniego kościoła św. Wojciecha jako dominanty krajobrazowej. Muzeum nie konkuruje z historycznym otoczeniem, lecz buduje z nim świadomy dialog.
Moment zawieszenia wiechy ma dla architektów szczególne znaczenie. Po raz pierwszy można zobaczyć projekt w jego rzeczywistej skali i w relacji z miastem. Dopiero teraz w pełni ujawnia się główna idea założenia – publiczny plac otoczony architekturą, która nie dominuje nad historycznym krajobrazem, lecz staje się jego współczesnym dopełnieniem – powiedziała Marta Sękulska-Wrońska, CEO WXCA.
Architektura opowiedziana materiałem
Istotnym elementem koncepcji jest symboliczne wykorzystanie kamienia jako podstawowego materiału elewacyjnego. Wraz z wysokością budynków zmienia się sposób jego opracowania – od surowych bloków w partiach przyziemia po precyzyjnie obrabiane powierzchnie wyższych kondygnacji. Zabieg ten ma odzwierciedlać ciągłość historii oraz rozwój państwowości.
Charakterystycznym elementem założenia są również spadziste dachy zaprojektowane jako „piąta elewacja”, których zróżnicowane wysokości i nachylenia wzmacniają kompozycję widokową w kierunku Wzgórza Świętego Wojciecha. Z kolei rozległe przeszklenia parterów otwierają wnętrza muzeum na centralny plac, wzmacniając relację pomiędzy budynkiem a przestrzenią publiczną.
Elastyczna przestrzeń kultury
Program funkcjonalny muzeum obejmuje wystawę stałą i czasową, salę audytoryjną, bibliotekę, pracownie konserwatorskie oraz zaplecze administracyjne i techniczne. Kluczowym elementem pozostaje jednak centralny plac miejski, zaprojektowany jako wielofunkcyjna przestrzeń wydarzeń.
Na co dzień będzie miejscem odpoczynku i spotkań mieszkańców, natomiast podczas wydarzeń kulturalnych zmieni się w plenerową scenę. Projekt przewiduje również instalację mgły wodnej tworzącą tzw. obraz wodny oraz możliwość organizacji sezonowego lodowiska, nawiązującego do tradycji tego miejsca. Integralną częścią założenia będzie także ogólnodostępny park z zachowaniem możliwie największej liczby istniejących drzew.
Dyrektor Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości Przemysław Terlecki podkreśla, że celem inwestorów pozostaje ukończenie realizacji na symboliczną datę: Wierzę, że otwarcie nowego Muzeum nastąpi na 110. rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego 1918–1919.
