Xylopolis w Hajnówce. „Brama do Puszczy” według WXCA
Projekt pracowni WXCA zdobył pierwszą nagrodę w konkursie na Centrum Sztuki i Nauki o Drewnie Xylopolis w Hajnówce. Koncepcja nazwana „Bramą do Puszczy” zakłada stworzenie lekkiej, pawilonowej architektury silnie powiązanej z krajobrazem Puszczy Białowieskiej. Drewno jest tu nie tylko głównym tematem planowanej ekspozycji, ale również podstawowym materiałem konstrukcyjnym i jednym z najważniejszych elementów architektonicznej narracji.
Jak podkreślają autorzy projektu, punktem wyjścia była specyfika miejsca — zarówno przyrodnicza, jak i krajobrazowa.
Punktem wyjścia dla naszej koncepcji, a zarazem dla zagospodarowania terenu i kształtowania samej formy budynku, była natura — krajobraz i przyroda Puszczy Białowieskiej. Zależało nam na stworzeniu bryły organicznie wkomponowanej w otoczenie. Ta tektoniczna, pawilonowa forma otwiera się na las będący żywym eksponatem — mówi Michał Czerwiński, associate partner WXCA i współautor projektu.
Jury konkursowe zwróciło uwagę na sposób, w jaki projekt odpowiada na lokalny kontekst i tworzy relację pomiędzy architekturą, krajobrazem oraz planowanym programem centrum. W uzasadnieniu podkreślono potrzebę tworzenia architektury zakorzenionej w konkretnym miejscu i odpowiadającej na jego uwarunkowania przyrodnicze oraz kulturowe.
Wierzymy, że mądra architektura jest praktyką, w której istota budowania konfrontowana jest z realnością miejsca i jego uwarunkowaniami w kontekście czasu — napisano w uzasadnieniu jury.
Centrum w krajobrazie
Projekt Xylopolis wykracza poza sam budynek. Istotną częścią koncepcji jest zagospodarowanie otaczającego terenu oraz włączenie krajobrazu w program edukacyjny i wystawienniczy.
Część funkcji wyprowadzono na zewnątrz — na tarasy, place, ścieżki oraz tereny zielone prowadzące w stronę lasu. Projektanci zakładają zachowanie najcenniejszych fragmentów istniejącej roślinności oraz zastosowanie rozwiązań wspierających retencję wody i lokalną bioróżnorodność.
W efekcie granica pomiędzy budynkiem i jego otoczeniem ma być możliwie płynna.
Puszcza nie będzie tylko tłem dla architektury, ale jej najważniejszym kontekstem i współtwórcą. Dlatego zdecydowaliśmy się stworzyć miejsce, które będzie pozwalało stopniowo przechodzić od architektury do krajobrazu — od poznawania drewna jako materiału i technologii, przez kulturę i naukę, aż po bezpośrednie doświadczenie lasu — mówi Marta Sękulska-Wrońska, architektka i partnerka WXCA.
Drewno jako temat i konstrukcja
Jednym z podstawowych założeń projektu jest wykorzystanie drewna nie tylko jako elementu wystawy, lecz także jako materiału definiującego architekturę obiektu.
Budynek oparto na regularnej, modułowej konstrukcji drewnianej. Czytelny układ konstrukcyjny ma być eksponowany i stanowić część doświadczenia odwiedzających. Rozległe przeszklenia otwierają wnętrza na otaczający krajobraz, natomiast zielone dachy mają dodatkowo ograniczać wizualną granicę pomiędzy architekturą i otoczeniem.
W tym sensie sam budynek staje się jednym z eksponatów Xylopolis — przykładem zastosowania drewna we współczesnej architekturze i jednocześnie elementem szerszej opowieści o niskoemisyjnym budownictwie.
Zależało nam, aby sam budynek mówił o drewnie — nie tylko poprzez program, ale również poprzez konstrukcję. Xylopolis ma być miejscem, w którym można zobaczyć, dotknąć i doświadczyć potencjału drewna, zarówno jako części naturalnego ekosystemu, jak i materiału dla współczesnej architektury — wyjaśnia Michał Czerwiński.
Wystawa oparta na cyklu życia drzewa
Centralnym elementem przyszłego centrum ma być wielofunkcyjna, interaktywna wystawa, której narracja zostanie oparta na metaforze życia drzewa.
Wokół niej rozmieszczone zostaną pozostałe funkcje: przestrzenie wystaw czasowych, warsztaty, sala konferencyjno-widowiskowa, mediateka, kawiarnia oraz miejsca przeznaczone na spotkania i wydarzenia.
Układ funkcjonalny zaplanowano w taki sposób, aby poszczególne części obiektu mogły działać zarówno wspólnie, jak i niezależnie. Ważnym elementem programu pozostaje bezpośredni kontakt z otoczeniem. Przestrzenie wewnętrzne łączą się z tarasami, placami i ścieżkami prowadzącymi w kierunku lasu.
Program edukacyjny Xylopolis będzie mógł być dzięki temu realizowany nie tylko wewnątrz budynku, lecz również w jego bezpośrednim otoczeniu.
Modułowa struktura i możliwość rozbudowy
Jury konkursowe zwróciło szczególną uwagę na skalę oraz półotwartą strukturę zaproponowanego budynku.
Siłą projektu jest właściwie określona skala oraz półotwarta struktura budynku — podkreślono w uzasadnieniu.
Modułowy układ ma umożliwić elastyczne kształtowanie przestrzeni wystawienniczych oraz relacji pomiędzy poszczególnymi funkcjami. Przyjęty system pozwala również na ewentualną przyszłą rozbudowę kompleksu bez zasadniczej zmiany pierwotnej kompozycji.
Projekt tworzy w ten sposób strukturę, która może reagować zarówno na zmiany programu, jak i dalszy rozwój instytucji.
Architektura jako narzędzie poznawania miejsca
Xylopolis wpisuje się w szersze podejście projektowe WXCA, w którym zastany krajobraz staje się jednym z podstawowych elementów kształtujących architekturę.
W realizacjach i koncepcjach pracowni podobna relacja pomiędzy obiektem a jego otoczeniem pojawia się w różnych skalach i kontekstach — od geologicznego krajobrazu Chęcin, przez modernizację Pola Mokotowskiego i Ogrodów Ulricha w Warszawie, po sąsiedztwo Puszczy Białowieskiej.
W przypadku Xylopolis architektura została potraktowana przede wszystkim jako pośrednik pomiędzy odwiedzającym i krajobrazem. Budynek nie ma konkurować z otoczeniem, lecz organizować sposób jego poznawania — od drewna jako surowca i materiału konstrukcyjnego, przez wiedzę o technologii i kulturze, po bezpośrednie doświadczenie lasu.
Zespół projektowy
- WXCA: Michał Czerwiński, Małgorzata Bonowicz, Andrzej Bulanda, Tomasz Czuban, Anna Dobek-Lenczewska, Gabriela Siljanoska, Mateusz Sokołowski, Michał Sokołowski, Szczepan Wroński
- Architektura krajobrazu – TopoScape: Justyna Dziedziejko, Magdalena Wnęk
- Konsultacje konstrukcyjne – WSP Polska: Krzysztof Bielazik, Aleksander Glegoła
- Wizualizacje: Mukko Studio, Michał Sokołowski
