Pompy ciepła w nowych i istniejących budynkach. Efektywność technologii i możliwości zastosowania
Pompy ciepła mogą efektywnie ogrzewać nie tylko nowe, dobrze izolowane budynki, ale również starsze domy wyposażone w tradycyjne grzejniki. Wyniki wieloletnich badań pokazują, że o skuteczności tej technologii decydują przede wszystkim prawidłowy dobór urządzenia, wykonanie instalacji i jej uruchomienie. Jaką efektywność osiągają pompy ciepła w istniejących budynkach i co oznacza to dla projektowania systemów ogrzewania?
Jak działa pompa ciepła i skąd wynika jej efektywność?
Pompy ciepła wykorzystują energię pozyskiwaną z otoczenia do ogrzewania budynków. Według Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC) technologia ta może dostarczać ciepło od 3 do 5 razy efektywniej niż rozwiązania grzewcze oparte na spalaniu paliw.
Jak wyjaśnia Paweł Lachman, prezes PORT PC, w jednej jednostce ciepła dostarczanego przez pompę około 3/4 energii pochodzi z otoczenia, a jedynie 1/4 z sieci elektrycznej.
Efektywność wykorzystania energii jest jednym z podstawowych argumentów przemawiających za stosowaniem pomp ciepła jako źródła ogrzewania budynków. Istotne znaczenie ma jednak prawidłowy dobór urządzenia i wykonanie instalacji.
Czy pompa ciepła sprawdzi się w starszym budynku z grzejnikami?
Jednym z rozpowszechnionych przekonań dotyczących pomp ciepła jest to, że urządzenia te nadają się przede wszystkim do nowych, dobrze ocieplonych budynków wyposażonych w ogrzewanie podłogowe.
Z takim poglądem nie zgadza się dr inż. Marek Miara, ekspert Heat Pumps Watch, który przez ponad 20 lat zajmował się badaniami nad pompami ciepła w niemieckim Fraunhofer Institute for Solar Energy Systems (Fraunhofer ISE).
Jak podkreśla ekspert, dwie dekady pomiarów terenowych pokazują, że pompy ciepła mogą efektywnie pracować również w istniejących budynkach wyposażonych w tradycyjne grzejniki.
Termomodernizacja pozostaje korzystnym rozwiązaniem, ponieważ ogranicza zapotrzebowanie budynku na ciepło i zmniejsza koszty ogrzewania. Nie oznacza to jednak, że jej przeprowadzenie jest warunkiem koniecznym zastosowania pompy ciepła.
Zdaniem Marka Miary dla prawidłowego funkcjonowania systemu szczególnie ważne są właściwy dobór urządzenia, poprawne wykonanie instalacji oraz jej uruchomienie.
Efektywność pomp ciepła w istniejących budynkach – wyniki badań
Wyniki badań przywołanych przez eksperta wskazują, że pompy ciepła mogą osiągać wysoką efektywność również w starszych budynkach z instalacją grzejnikową.
Średnia roczna efektywność badanych urządzeń wynosiła:
- 3,4 dla powietrznych pomp ciepła – oznacza to dostarczenie 3,4 jednostki ciepła na każdą jednostkę pobranej energii elektrycznej;
- 4,3 dla gruntowych pomp ciepła – oznacza to dostarczenie 4,3 jednostki ciepła na każdą jednostkę pobranej energii elektrycznej.
Uzyskane wyniki przeczą przekonaniu, że pompa ciepła zainstalowana w starszym budynku z grzejnikami musi być nieefektywna.
W ocenie Marka Miary technologia ta może skutecznie ogrzewać istniejące domy, współpracować z tradycyjnymi grzejnikami i ograniczać koszty ogrzewania bez konieczności przeprowadzania kosztownej termomodernizacji.
Ile kosztuje ogrzewanie domu pompą ciepła?
Marek Miara przedstawił również przykład porównania kosztów eksploatacji pompy ciepła i ogrzewania gazowego.
Analiza dotyczyła domu o powierzchni 150 m², którego zapotrzebowanie na energię do ogrzewania wynosi 150 kWh/(m²·rok). Przy założonej efektywności pompy ciepła wynoszącej 3,4 roczny koszt ogrzewania wyniósł 6618 zł.
W przedstawionym przykładzie ogrzewanie gazowe było droższe o 1882 zł rocznie.
Porównanie ilustruje możliwość ograniczenia kosztów użytkowania budynku dzięki zastosowaniu pompy ciepła, również w przypadku obiektu o stosunkowo wysokim zapotrzebowaniu na energię grzewczą.
Rynek pomp ciepła w Polsce w 2026 roku
Z danych PORT PC wynika, że w pierwszych trzech kwartałach 2026 roku sprzedaż pomp ciepła w Polsce wzrosła o 21% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku.
Największy wzrost odnotowano w segmencie gruntowych pomp ciepła – o 63%. Sprzedaż urządzeń typu powietrze/woda zwiększyła się o 17%.
W samym trzecim kwartale 2026 roku sprzedaż pomp ciepła do centralnego ogrzewania wzrosła o 26% rok do roku.
Według prognoz PORT PC sprzedaż pomp ciepła do centralnego ogrzewania w całym 2026 roku może osiągnąć około 82 tys. urządzeń, w tym około 11 tys. gruntowych pomp ciepła.
Rośnie również udział pomp ciepła we wnioskach składanych w programie „Czyste Powietrze”. W lipcu 2026 roku wynosił 23%, w sierpniu 30%, a we wrześniu 33%.
Według PORT PC do głównych czynników wzrostu rynku należą zwiększający się udział pomp ciepła w nowych budynkach, stabilne i przewidywalne ceny energii elektrycznej oraz stopniowa odbudowa zaufania do technologii.
Źródło: Źródło: PAP MediaRoom. Materiał opracowano na podstawie informacji i wypowiedzi przedstawionych przez Polską Organizację Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC) oraz dr. inż. Marka Miarę, eksperta Heat Pumps Watch.