Muzeum Czarnego Złota w Rijadzie, w budynku od Zahy Hadid
W Rijadzie otwarto Muzeum Czarnego Złota – nową instytucję kultury poświęconą ropie naftowej, jej wpływowi na współczesną cywilizację oraz związkom pomiędzy energią, kulturą i sztuką. Muzeum powstało na terenie kompleksu KAPSARC (King Abdullah Petroleum Studies and Research Center | tłum.: Centrum Studiów i Badań nad Ropą Naftową Króla Abdullaha), którego architekturę zaprojektowała pracownia Zaha Hadid Architects.
Projekt nowego muzeum wyróżnia się nie tylko tematyką, ale także sposobem prezentacji treści. Twórcy postawili na połączenie architektury, sztuki współczesnej, projektowania wystaw oraz technologii immersyjnych, tworząc wielowątkową narrację o jednym z najważniejszych surowców współczesnego świata.
Adaptacja biblioteki badawczej na muzeum
Black Gold Museum zajmuje budynek dawnej biblioteki badawczej znajdującej się na kampusie KAPSARC. Adaptację obiektu do nowych funkcji przeprowadziło biuro DaeWha Kang Studio.
Muzeum o powierzchni około 6800 m² zostało zorganizowane na czterech kondygnacjach. Program obejmuje stałe galerie wystawowe, przestrzeń ekspozycji czasowych, kawiarnię, ogród wydarzeń, zaplecze administracyjne oraz strefy logistyczne związane z obsługą kolekcji.
Przekształcenie istniejącego budynku pozwoliło stworzyć płynną trasę zwiedzania prowadzącą przez kolejne etapy opowieści o ropie naftowej – od jej odkrycia i fascynacji nią, przez okres dynamicznego rozwoju przemysłowego, aż po współczesne dylematy środowiskowe i wizje przyszłości.
Muzeum jako narracyjna podróż
Koncepcję kuratorską opracował Christian Janicot. Punktem wyjścia była obserwacja, że ropa naftowa jest obecna niemal we wszystkich aspektach codziennego życia, a jednocześnie pozostaje dla większości ludzi niewidoczna. W odpowiedzi na ten paradoks powstała wystawa wykorzystująca ponad 350 dzieł sztuki reprezentujących różne dyscypliny: fotografię, rzeźbę, malarstwo, instalacje, film, projektowanie przemysłowe, modę oraz sztukę cyfrową. Zgodnie z tym podejściem narracja została podzielona na cztery rozdziały: Spotkanie - Marzenia - Wątpliwości - Wizje. Każda część prezentuje inny etap relacji człowieka z ropą naftową, pokazując zarówno jej znaczenie gospodarcze i technologiczne, jak i społeczne oraz kulturowe konsekwencje.
Scenografia i architektura doświadczeń
Jednym z najciekawszych aspektów projektu jest sposób wykorzystania przestrzeni jako narzędzia narracyjnego. Za scenografię odpowiadała francuska pracownia Agence NC kierowana przez Nathalie Crinière.
Poszczególne części wystawy różnią się materiałami, atmosferą, skalą oraz charakterem oświetlenia. Zwiedzający przechodzą od ciemnych, mineralnych przestrzeni nawiązujących do geologicznego pochodzenia ropy do bardziej otwartych i jasnych stref odnoszących się do współczesności i przyszłości.
Takie podejście wpisuje się w coraz silniejszy trend projektowania muzeów jako kompleksowych doświadczeń przestrzennych, w których architektura, światło, grafika i multimedia stają się równorzędnymi elementami opowieści.
Światło jako element narracji
Projekt oświetlenia przygotowała firma Lightemotion i pełni on funkcję znacznie szerszą niż jedynie ekspozycyjną. System oświetlenia został zaprojektowany jako narzędzie prowadzące uwagę zwiedzających, budujące atmosferę oraz podkreślające zarówno walory architektury, jak i prezentowanych dzieł sztuki.
Ze względu na dużą różnorodność eksponatów – od fotografii po monumentalne instalacje – projektanci musieli stworzyć rozwiązanie pozwalające zachować równowagę pomiędzy wymaganiami konserwatorskimi, komfortem odbioru i efektem emocjonalnym.
Technologie immersyjne i interaktywne instalacje
Za cyfrową warstwę projektu odpowiadały studia La Méduse oraz Nokinomo. W muzeum zastosowano wielkoformatowe projekcje, interaktywne instalacje, wizualizacje danych oraz przestrzenne środowiska dźwiękowe. Twórcy podkreślają jednak, że technologia nie stanowi celu samego w sobie. Jej zadaniem jest wzmacnianie przekazu i budowanie emocjonalnej relacji pomiędzy zwiedzającym a prezentowanymi treściami.
Interaktywność została zaprojektowana w sposób subtelny – nie jako zestaw ekranów i urządzeń, lecz jako integralna część doświadczenia przestrzennego reagującego na ruch i obecność odwiedzających.
Architektura, sztuka i energia
Muzeum Czarnego Złota wpisuje się w rozwijający się trend tworzenia muzeów, które nie ograniczają się do prezentacji zbiorów, lecz stają się platformami interpretacji współczesnych zjawisk cywilizacyjnych.
W przypadku Rijadu tematem przewodnim jest ropa naftowa – surowiec będący fundamentem rozwoju gospodarczego Arabii Saudyjskiej, ale jednocześnie przedmiotem globalnej debaty dotyczącej transformacji energetycznej i zmian klimatu.
Zamiast przedstawiać historię przemysłu naftowego w sposób techniczny lub dokumentacyjny, twórcy muzeum zdecydowali się opowiedzieć ją poprzez sztukę, projektowanie i doświadczenie przestrzenne. Efektem jest instytucja, która pokazuje, jak współczesna architektura muzealna może łączyć edukację, kulturę, technologię i refleksję nad przyszłością.
Muzeum Czarnego Złota – karta techniczna projektu
- Lokalizacja: Rijad, Arabia Saudyjska
- Powierzchnia muzeum: 6800 m²
- Liczba kondygnacji: 4
- Architektura pierwotna: Zaha Hadid Architects
- Adaptacja na muzeum: DaeWha Kang Studio
- Scenografia: Agence NC
- Projekt oświetlenia: Lightemotion
- Grafika i identyfikacja wizualna: Anamorphée
- Instalacje cyfrowe: La Méduse i Nokinomo
- Kolekcja: ponad 350 dzieł sztuki i instalacji
- Czas realizacji projektu: około 6 lat
